* Harderwijk, 16 december 1921- † Glimmen, 11 februari 2000

cultureel en maritiem antropoloog

De stèle is er één van een strakke eenvoud en doet nauwelijks vermoeden hoe boeiend de levens- geschiedenis is geweest van hem, die hier zijn laatste rustplaats vond. Voor wie leest en ziet wat op de stèle is aangebracht, rijzen een paar vragen. Allereerst de vraag naar de overledene zelf: wie was Adriaan Hendrik Johan Prins? Daarnaast de vragen naar de tussen haakjes aangebrachte naam Peter en naar het zeilschip, dat naar zijn vorm duidelijk uitheems is.
Bij sommige mensen moet je vaststellen, dat hun betekenis niet verder reikt dan de tijd, waarin zij leefden. Bij enkelen reikt hun betekenis veel verder. We mogen dat zeker vaststellen in het geval van Adriaan Hendrik Johan Prins, hoogleraar in de Culturele Antropologie aan de Rijksuniversiteit van Groningen.

Vlak na de Tweede Wereldoorlog ontstonden er in het toenmalige Nederlands-Indië eenentwintig erevelden voor de slachtoffers van de oorlog. Anno 2010 zijn er nog zeven Nederlandse erevelden over.

Ontstaan van de erevelden

In 1946, nog geen jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, gelastte de Legercommandant in het toenmalige Nederlands-Indië de oprichting van het Centraal Bureau Gravendienst. Deze gravendienst was werkzaam onder leiding van de adjudant-generaal van het Koninklijk Nederlands-Indonesisch Leger (K.N.I.L.). De gravendienst was verantwoordelijk voor het aanleggen van begraafplaatsen waar de slachtoffers, zowel burger als militair, van de oorlog in Zuidoost-Azië begraven konden worden.

Na de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesie in 1949 kwamen de erevelden op 1 januari 1952 onder het beheer van de Oorlogsgravenstichting (O.G.S.). De Oorlogsgravenstichting was in 1946 opgericht met als doel om de graven van Nederlandse oorlogsslachtoffers, burgers en militairen die na 9 mei 1940 gevallen zijn, in te richten en te onderhouden. Met de soevereiniteitsoverdracht over Nederlands-Indië kwam een einde aan het K.N.I.L. en daarmee ook aan de Gravendienst. Een groot aantal taken van de Gravendienst werd overgedragen aan de Oorlogsgravenstichting.

In 1949 waren er eenentwintig erevelden, naast het vooroorlogse ereveld Peutjoet in Atjeh. Nederland wilde in eerste instantie al deze erevelden in stand houden, maar het zou tot 1970 duren voordat definitief overeenstemming was bereikt met de Indonesische autoriteiten over de erevelden. Al in 1958 had de bevelhebber van de Indonesische landstrijdkrachten namelijk al bepaald dat het aantal Nederlandse erevelden teruggebracht moest worden tot twaalf. De erevelden die opgeheven moesten worden waren: Ambon, Bandjermasin, Ketapang, Kupang, Menado, Muntok, Padang, Peutjoet, Tarakan en Tjililitan. De andere erevelden zouden kunnen blijven bestaan.

Rustplaats van Henric Piccardt en Anna Elisabeth Rengers

Henric Piccardt werd geboren op 25 maart 1636, toen Gualterus Piccardus, zijn vader, predikant te Woltersum (Gr.) was. Op 17-jarige leeftijd liet Henric zich inschrijven in het Album Academicum van de Groninger Academie en begon hij zijn studie rechten en filosofie. In 1657 komen we hem tegen als ingeschrevene aan de "Academie van Vriesland" te Franeker.
Een paar jaar later, Henric is dan 25 jaar, is hij ineens spoorloos en duikt op in Frankrijk, in Orléans. Het inkomen van zijn vader liet geen buitenlandse studie toe en op toestemming van thuis hoefde hij niet te rekenen. Henric liet zich daardoor niet weerhouden en met zingen en spelen op zijn harp, voorzag hij onderweg in zijn levensonderhoud. In Orleans aangekomen, vervolgde hij de rechtenstudie, die hij bekroond zag met een bul cum laude. Hij vertrekt dan naar Parijs, waar hij op 27 jarige leeftijd een gedichtenbundel het licht laat zien: Les poesies françoises, dediées à Madame Suzanne de Pons, Dame de la Gastevins. De bundel bevindt zich nog in de Universiteitsbibliotheek van Groningen. Ook in Parijs moet hij aan de kost zien te komen.
Op de Pont Neuf over de Seine kon men hem aantreffen met een zwarte doek voor het ene oog, terwijl hij zijn gezicht en zijn haar een andere kleur had gegeven. Mensen luisterden naar zijn liederen en verschaften hem een dusdanig inkomen, dat hij in de avonduren zich in de hoogste kringen kon ophouden. Als hij 28 jaar is, moet hij echter Parijs ontvluchten vanwege een vrijage, die duidelijk niet op prijs werd gesteld. Bij zijn vlucht werd hij geholpen door leden van een Parijse groepering, die men als voorloper zou kunnen duiden van een Vrijmetselaarsloge. Hij zal er ongetwijfeld lid van zijn geweest. Er volgen dan reizen naar Straatsburg, Italië en Duitsland. We kunnen ons goed voorstellen, dat hij kennis heeft genomen van wat de wetenschap en de kunst hem daar te bieden hadden. Een ontluikende liefde in die periode echter liep uiteindelijk op niets uit, de beoogde geliefde trouwde met een graaf.

Heiloo kent sinds 1935 een Laarmanstraat. De straat werd vernoemd naar Wilhelmus Laarman die in de 18de eeuw bijna vijftig jaar schout en secretaris was van het dorp Heiloo. Laarman speelde een belangrijke rol in het dorp en had in de Franse tijd zo zijn eigen opvattingen over hoe hij begraven wilde worden. De lokatie van zijn graf is goed bekend en ook over het grafmonument is nog wel iets bekend. Ter plekke echter, resteert in het geheel niets van het grafmonument van deze voor Heiloo belangrijke man.

Wellicht de meest onbekende begraafplaats van Amsterdam en tegelijk ook de minst zichtbare, bezit wel zodanige betekenis dat deze op korte termijn een gemeentelijk monument zal kunnen worden. Voor veel voorbijgangers lijkt het een deel van het Flevopark, maar niets is minder waar. Zeeburg is een van de grootste joodse begraafplaatsen van West-Europa, zeker gemeten naar het aantal hier begraven personen. De geschiedenis van de begraafplaats gaat bijna drie eeuwen terug en is sterk verbonden met het arme Joodse proletariaat van Amsterdam. Deze bevolkingsgroep had in de Tweede Wereldoorlog het grootste aantal slachtoffers te betreuren. Zij hadden immers niet de middelen om naar elders te vluchten of om onder te duiken. Na alles wat deze bevolkingsgroep was overkomen, werd hen na de oorlog ook nog eens een deel van de begraafplaats afgenomen. Twee en een halve eeuw begraven woog niet op tegen de stedelijke vooruitgang. Eind jaren vijftig van de vorige eeuw werd een deel van de begraafplaats geruimd en raakte de plek door de aanleg van nieuwe wegen geïsoleerd. Eind 2008 is de Stichting Eerherstel Joodse Begraafplaats Zeeburg opgericht met het doel deze begraafplaats en de vele hier begraven joodse Amsterdammers uit de vergetelheid te halen, het verval een halt toe te roepen en bovendien een educatief centrum in te richten om daarmee het verleden met het heden en ook met de omgeving te verbinden.

Op 27 maart 1977, aan het eind van een mistige zondagmiddag, vond de grootste vliegramp ooit plaats. Iets over vijven botsten twee Boeing 747’s op het vliegveld Los Rodeos op Tenerife op elkaar. Een van de jumbo’s was het KLM-vliegtuig “Rijn” met 248 mensen aan boord. In het andere vliegtuig, een PanAM-toestel, bevonden zich 394 mensen. Slechts 70 mensen uit het laatste vliegtuig overleefden de ramp. Van hen overleden later nog eens negen mensen. In totaal kwamen 583 mensen om het leven bij deze ramp. In Nederland kwam het nieuws van de ramp als een mokerslag aan. Het hele land was direct in rouw gedompeld en de vraag die door ieders hoofd schoot, was hoe dit in hemelsnaam had kunnen gebeuren. Wat was er mis gegaan?

In de buitenzijde van de toren van de rooms-katholieke kerk H. Franciscus van Assisi oftewel de Boomkerk aan de Amsterdamse Admiraal de Ruyterweg is een gedenksteen aangebracht. Op het ontwerp van Willem IJzerdraat staat een vrouwenfiguur met een zwaard in haar hand die haar kind tegen het kwaad (slang) verdedigt en een boom, vergezeld door de tekst: 1940 1945 - Den Vaderlandt Getrouwe - Jan Verleun - Gerard Steen.

Verzetsstrijder Jan Verleun van de groep CS-6 is op 7 januari 1944 op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd. Hij was toen 24 jaar. Hetzelfde lot trof de twintigjarige Gerard Steen op 15 april 1945 in Sint Pancras.

Ik had een wapenbroeder

Over Gerard Steen zijn slechts enkele feiten bekend [1], over Jan Verleun is meer te lezen dankzij zijn zus Do en W. F. Hermans. Twaalf dagen na zijn dood is op 19 januari 1944 voor Jan Verleun in de Boomkerk een bijzondere mis opgedragen. De organist speelde daarbij het soldatenlied: ‘Ik had een wapenbroeder, geen dapperder dan hij…’. Ruim een week na deze requiemmis arresteerden de Duitsers de pastoor van de parochie, de pater die de mis had opgedragen, en de organist. De bezetters hadden er aanstoot aan genomen dat het soldatenlied was gespeeld voor een verzetsstrijder die aanslagen had gepleegd [2].

In 2006-2007 onderging de Vughtse St.‑Lambertustoren een ingrijpende restauratie. In augustus 2007 vond een feestelijke afronding plaats door de onthulling van een enorme grafsteen tegen de noordelijke muur van de toren. De zerk lag oorspronkelijk op het St.‑Lambertskerkhof en dekte het graf van de veertienjarige Pieter Anthony van Wiedenkeller. Hij werd in 1775 in de protestantse Lambertuskerk in Vught gedoopt en overleed in 1790. Zijn grafsteen heeft sinds 1790 op verschillende plaatsen gelegen. Naarmate het onderzoek naar de achtergronden van de zerk vorderde, ontrolde zich een opmerkelijke geschiedenis.

De familie van Pieter Anthony van Wiedenkeller

Pieter Anthony was de zoon van Johan Balthasar van Wiedenkeller en Maria Agatha Louise von Reden. Met deze ouders en zijn grootouders had hij een kleurrijke achtergrond. In de verschillende archiefstukken en publicaties worden zowel hun voor- als achternamen op diverse manieren geschreven. Zo wordt de naam van Pieter Anthony’s familie nogal eens als Van Wijdenkeller weergegeven. In dit artikel wordt gekozen voor Van Wiedenkeller, behalve als het om citaten gaat. [1]

Ik ben op zoek voor de Joodse begraafplaats in Almelo naar grafkettingen. Bij onze ruim 12 jaar geleden gerestaureerde Joodse begraafplaats ontbreken nog een kleine 15 meter grafkettingen met grote schakels van een soort gegoten aluminium.

Heeft U misschien voor mij deze kettingen beschikbaar of kunt U mij helpen aan een adres waar ik deze wel zou kunnen verkrijgen.

Louk Mendels

bestuurslid Stichting Instandhouding Joodsebegraafplaats Almelo.