|
 Achter de voormalige havezate 'Vredeveld', wat als park Vredeveld sinds 1992 eigendom is van de gemeente Assen, ligt aan de wandelroute door het park een gemetselde grafkelder van de familie Van Valkenstijn. Dit monument dient tot rustplaats van Augustinus van Valkenstijn, die van 1842 tot 1882 op het landgoed heeft gewoond samen met zijn echtgenote Louise van Valkenstijn, geboren Aubry d'Arancey, of 'Daranceij', zoals op het grafmonument staat.
Valkenstijn
Augustinus van Valkenstijn kocht de havezathe Vredeveld', een uit 1634 daterende buitenplaats nabij Assen, in 1842. Hier woonde in het begin van de 19de eeuw de gouverneur van Drenthe, mr. Hofstede en beleefde de havezathe grootse tijden met veel hoog bezoek. Met de komst van Augustinus van Valkenstijn veranderde dat. Samen met zijn vrouw Louise Aubry d'Arancey betrok hij de villa, die inmiddels geheel tot woonhuis was verbouwd. Als snel deden de wildste geruchten de ronde over het teruggetrokken levende paar.
Augustinus was op 12 mei 1806 in Den Haag geboren als zoon van Charles Augustinus van Valkenstijn en Petronella van Bredo. Zijn afkomst was destijds een veel besproken onderwerp, maar die van zijn echtgenote Louise gaven nog meer reden tot geruchten. Louise werd geboren in Utrecht op 21 december 1809 en kreeg bij haar doop de achternaam Aubry d'Arancey. Haar moeder Johanna Hester Smith was hofdame aan het koninklijk hof van Lodewijk Napoleon, de koning van Holland, die ook in de doopakte vermeld staat als peetvader. Hoewel zij in de annalen staat genoemd als dochter van Joseph Antonius Louis Aubry d'Arancey, zou zij in werkelijkheid een dochter zijn van Lodewijk Napoleon zelf. De laatste onderzoeken spreken dit evenwel tegen omdat Lodewijk Napoleon niet in de buurt was toen Johanna Hester Smith zwanger moet zijn geraakt. Hoe het ook zei, ze ontving haar opvoeding van de hoveling Aubry d'Arancey, die haar ook zijn naam gaf. Tijdens zijn studie als arts in Utrecht ontmoette Augustinus Louise en op 24 april 1842 trouwden zij. Het echtpaar bleef kinderloos.
Op 17 januari 1871 overleed Louise en werd begraven in een speciaal voor haar gebouwd grafmonument in de tuin van het landgoed. Niet lang daarna kwamen de verhalen over haar vermeende biologische vader naar buiten. Tot in onze tijd is het verhaal blijven leven maar enig bewijs is niet gevonden.
Augustinus overleed iets meer dan 11 jaar na Louise, op 27 januari 1882. Hij liet het landgoed na aan het armbestuur van de Rooms-katholieke parochie in Assen. Het echtpaar was Rooms Katholiek. De graftombe diende goed onderhouden en ongeschonden bewaard te blijven. Het huis werd verhuurd.
De graftombe
 Hoewel lang onzeker, bleek na een recente restauratie dat het hier wel degelijk gaat om de laatste rustplaats van het echtpaar Van Valkenstijn. Wat de graftombe zo bijzonder maakt is het gietijzeren grafteken dat de bakstenen tombe siert. Dit, in 1882 door de Asser IJzergieterij vervaardigde grafteken, is een waar pronkstuk van deze gieterij geworden, vol van doodssymboliek. De Asser IJzergieterij werd in 1866 opgericht door de heren R. Hunze en A. Braakman. De gieterij was gevestigd aan het Noord-Willemskanaal dat kort daarvoor tussen 1858 en 1863 was gegraven. Veel van het grafgietwerk van deze gieterij is ook te vinden in de omgeving van Assen, in het bijzonder op de begraafplaats in Veenhuizen.
 De graftombe zelf is grotendeels opgetrokken in gepleisterde baksteen, vanuit een rechthoekige plattegrond. De tombe is voorzien van dekplaten die aan de zijden schuin zijn gelegd. Aan de voorzijde is een zogenaamde "blinde gevelopening" opgenomen, mogelijk de toegang van de ruimte erachter. Het interessantste onderdeel van de tombe is, zoals gezegd, het gietijzeren grafteken dat aan voorzijde boven op de tombe is aangebracht. Het grafteken is in hoogreliëf vervaardigd en bestaat uit een rechthoekige onderbouw met geprofileerde basis met kroonlijst. Hiertussen bevinden zich twee terug liggende velden voorzien van de namen en data van het echtpaar. Boven op deze plaat staan een aantal karakteristieke doodssymbolen uit de 19de eeuw. Tussen twee geknakte bomen zien we een 'Ouroboros', de staartbijtende slang, die een gevleugelde zandloper omvat. Daarboven kruislinks twee neerwaarts gerichte fakkels met daarop twee gekruiste beenderen met doodshoofd ertussen. Dit geheel in een krans van eikenbladeren met geheel bovenop een Latijns kruis.
Hoe het verder verging met het landgoed en tombe
Tot aan 1932 had het huis op Valkenstijn een vaste bewoner. Toen die overleed kwam het huis leeg te staan. In de oorlogsjaren werd het huis nog bewoond maar daarna werd het overgeleverd aan de elementen. Diverse plannen om het huis te restaureren sneuvelden waarna in 1966 werd besloten het inmiddels tot een ruïne vervallen huis te slopen. Het terrein er omheen werd ingericht als wandelpark totdat de gemeente Assen alle gronden in 1992 in handen kreeg, inclusief het grafmonument. Delen van het oude landgoed, zoals de oprijlaan en de waterpartijen bleven bewaard.
In augustus 2001 werd in Assen, ter voorbereiding op een restauratie, het graf geopend. Deze actie kreeg veel publiciteit omdat er nogal wat 'mysteries' rond de tombe hingen. De vraag of de stoffelijke overschotten daadwerkelijk nog aanwezig waren, kon positief beantwoord worden. De vraag hoe het nou zat met de afstamming van Louise waren wat minder snel te beantwoorden. Dr. J.H. Petrie uit Groningen voerde een historisch onderzoek uit naar de vermeende relatie die zou bestaan met Lodewijk Napoleon. Petrie deed al eerder onderzoek naar de vermeende afstamming van K.W. Naundorff als oudste zoon van de Franse koning Lodewijk XVII.
In december 2001 is de tombe gerestaureerd: het resten van het echtpaar Van Valkenstijn zijn onaangeroerd gebleven en het monument is voorzien van een nieuw omhulsel van natuursteen. Het gietijzeren grafteken is bijgewerkt en er is een eenvoudig, bij de tombe passend, hekwerk rond het geheel geplaatst. Het grafteken op de tombe is een bijzonder staaltje van gietijzerkunst dat, hoewel zo fragiel gegoten, toch na bijna 125 jaar ongeschonden nog is te bewonderen in het park te Assen. (2005)
Literatuur
- Petri, J.H., Het geheim van Vredeveld. Afkomst, leven en lotgevallen van Louise Aubry d'Arancey (1809-1871) en Augustinus van Valkenstijn (1806-1882), gemeente Assen, 2005
- Gids voor de Nederlandse Tuin- en Landschapsarchitectuur, deel Midden en Oost; Oldenburger-Ebbers, Carla e.a.; 1996; blz. 77.
- 'Graf dochter Lodewijk Napoleon geopend', in: De Telegraaf van 14 augustus 2001
Internet
|
