'Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort', of kortweg 'PDA', was de officiële naam van het kamp dat in 1941 is opgericht aan de zuidgrens van Amersfoort en de gemeente Leusden. Het viel, samen met Kamp Westerbork, onder de Sicherheitsdienst (SD) van het nazi-bewind. Kamp Amersfoort was een zogeheten 'Schutzhaftlager', een strafkamp, een werktuig van de nazi's, waar meer dan 35.000 gevangenen officieel werden ingeschreven. Dit waren overwegend mannen, maar soms ook vrouwen, veelal zonder proces of veroordeling. Er verbleven geallieerde krijgsgevangenen, groepen gijzelaars gevangen gezet en mannelijke arbeidskrachten die bij razzia's waren opgepakt. Als represaille of als straf voor overtreding van de geldende mensonterende, speciale regels voor Joodse Nederlanders waren er strafplaatsen voor Joodse mannen, die een 'speciale behandeling' kregen.

In het kamp en haar omgeving hebben tal van (schijn)processen plaatsgevonden. Vele doodvonnissen of represaille-executies zijn bij het kamp of op nabijgelegen plaatsen uitgevoerd. In dit verband kan Kamp Amersfoort de grootste executieplaats van Nederland in' 40-'45 genoemd worden, executies waarvan nog niet alle locaties zijn gevonden. Er werden tevens gevangenen afgevoerd om in Duitsland te moeten werken of om in concentratiekampen te verdwijnen. Een enkele keer kwamen er mensen vrij.

In 1947 werd het voormalige Kamp Amersfoort door de Nationale Monumenten Commissie aangewezen als locatie voor een nationaal monument. Op het einde van de schietbaan van het kamp, waar ook executies zijn uitgevoerd, werd in 1950 een voorlopig houten kruis geplaatst. Deze schietbaan was in dwangarbeid door gevangenen aangelegd. Op 14 mei 1953 onthulde minister president dr. W. Drees het beeld 'Gevangene voor het vuurpeloton', gemaakt door beeldhouwer en oud-gevangene F. Sieger en geschonken door oud-gevangenen. Dit beeld wordt ook wel 'De Stenen Man' genoemd. Samen met de voormalige schietbaan maakt 'De Stenen Man' deel uit van het Nationaal Monument Kamp Amersfoort.

De stenen man staat op een sokkel, geplaatst op een cirkelvormig plateau, waar vijf witte vredesduiven elk een kant uivliegen. De vijf duiven verwijzen naar de oorlogsjaren.
Eind jaren zestig werd nagenoeg het hele kamp gesloopt. Slechts een wachttoren, de klokkenstoel met appèlklok en een muurschildering resteren nog. (2001)

Literatuur

• Ingrid van Beuzekom, Roland Blijdestijn, Rob van Olderen, Oorlogsmonumenten, Stichtse Monumenten Reeks (Utrecht, 1995).

Link

• Kamp Amersfoort