Provincies

Begraafplaatsstatistieken

 

Nederland kent ruim 4.400 begraafplaatsen. Daarvan is een deel gesloten (± 550) of nagenoeg geruimd (± 200). Die geruimde begraafplaatsen worden in de statistiek meegerekend omdat ze vaak nog herkenbaar zijn als kerkhof of begraafplaats en omdat er vaak nog gewoon graven onder het oppervlak liggen. Meestal zijn alleen de grafmonumenten geruimd of ligt er nog een enkel (restant van een) grafmonument. Inmiddels worden ook gegevens vastgelegd van bijna 375 verdwenen begraafplaatsen. Dit betreft vooral begraafplaatsen die vanaf de middeleeuwen in gebruik zijn genomen maar inmiddels verdwenen zijn onder woningen, parkeerplaatsen, wegen of industrie. Dat wil niet altijd zeggen dat ze de lichamen die er begraven werden ook geruimd zijn want regelmatig duiken er verhalen op van vondsten die het ergste doen vermoeden, terwijl het vaak gaat om een oude begraafplaats. 

Per provincie is de verdeling als volgt:

Begraafplaatsen per provincie

Naar gezindte:

Wanneer gekeken wordt naar de achtergrond van de begraafplaats; gemeentelijk of bijzonder, dan zien we dat gemeentelijke begraafplaatsen iets meer dan 34% van het geheel uitmaken en bijzondere begraafplaatsen de rest. Het percentage gemeentelijke begraafplaatsen daalt de laatste jaren, vooral doordat er meer bijzondere begraafplaatsen bijgekomen zijn. Van de bijzondere begraafplaatsen vormen de rooms-katholieke het grootste  deel met iets minder dan 29%, gevolgd door de protestantse of hervormde begraafplaatsen (21%). Vervolgens kennen we nog een groot aantal particuliere begraafplaatsen (6%), joodse (5%) en nog een handvol begraafplaatsen met een andere achtergrond, waaronder bijvoorbeeld oorlogsbegraafplaatsen. Van het totaal blijkt dat een goede 4% wordt ingenomen door geruimde begraafplaatsen die in sommige gevallen niet meer naar gezindte zijn in te delen. In de onderstaande diagram is de verdeling met aantallen weergegeven.

Verdeling begraafplaatsen naar gezindte 2018

Geruimde en verdwenen begraafplaatsen

In de loop der eeuwen zijn er in Nederland honderden begraafplaatsen in onbruik geraakt. Dat is goed te zien rond kerken waar soms nog grote grasvelden liggen. Dergelijke kerkhoven zijn ontdaan van de grafmonumenten, maar vaak liggen de stoffelijke resten er nog gewoon. Die worden vaak vergeten zoals blijkt bij het graven van sleuven voor kabels en dergelijke. Dan is er paniek vanwege de botresten die men vindt. Per provincie is een overzicht gemaakt van het aantal bekende geruimde begraafplaatsen: 

Groningen 5
Fryslân 7
Drenthe 11
Overijssel 21
Flevoland
Gelderland 18
Utrecht 9
Noord-Holland 12
Zuid-Holland 39
Zeeland 28
Noord-Brabant 27
Limburg 17
  194

Wanneer zo’n kerkhof of begraafplaats weliswaar ontdaan is van zijn grafmonumenten maar als zodanig nog herkenbaar, dan is die opgenomen in de lijst van begraafplaatsen zoals die hier gehanteerd wordt. Veel geruimde begraafplaatsen zijn echter verdwenen onder het plaveisel, bebouwing of onder wegen. Dat is in de provincies Overijssel, Zuid-Holland en Zeeland minder aan de orde. Daar blijven de begraafplaatsen als zodanig nog lang liggen. Onder de geruimde begraafplaatsen bevinden zich 138 kerkhoven, tien joodse begraafplaatsen en vijftien gemeentelijke begraafplaatsen. Vooral rondom kerken, waar men na 1829 stopte met begraven, zijn de kerkhoven in de loop der tijd veranderd in grasvelden.

Er wordt ook gewerkt aan een lijst van geheel verdwenen begraafplaatsen en kerkhoven. Deze lijst is nog van verre van compleet, maar telt inmiddels al 377 begraafplaatsen, waarvan de meeste in de provincie Noord-Brabant. Verdwenen begraafplaats liggen niet alleen op verlaten plaatsen maar vaak ook midden in de grote steden, waarvan de meest opvallende wel te vinden is onder Hoog-Catharijne waar ooit de Floraboomgaard lag die vanaf 1811 als armenbegraafplaats werd gebruikt. Wegens het groeiende spoorgebruik is de begraafplaats al in de negentiende eeuw verdwenen.

Groningen  11
Fryslân 20
Drenthe 5
Overijssel 38
Flevoland  
Gelderland 37
Utrecht 24
Noord-Holland 73 
Zuid-Holland 54
Zeeland 25
Noord-Brabant 73
Limburg 17
  377

Joodse begraafplaatsen

Met de tien begraafplaatsen waar geen grafmonumenten meer staan of die deels benut zijn voor andere doeleinden, zijn er nog 248 joodse begraafplaatsen in Nederland. 238 joodse begraafplaatsen bevatten nog wel grafmonumenten of zijn nog duidelijk als begraafplaats herkenbaar. Veel joodse begraafplaatsen zijn gesloten.

Gelderland kent met 45 joodse begraafplaatsen de meeste, gevolgd door Overijssel (34) en Zuid-Holland (26). Kijken we echter naar de verhoudingen van joodse begraafplaatsen ten opzichte van het totaal aantal begraafplaatsen dan kent Drenthe het grootste aandeel joodse begraafplaatsen: bijna 12%. In Overijssel is het percentage bijna 11%. De provincie met het kleinste aandeel joodse begraafplaatsen is Fryslân: 2%.

Particuliere begraafplaatsen

Iets meer dan 6% van alle begraafplaatsen in Nederland is in particuliere handen, 270 in totaal. Dat wil zeggen dat niet een geloofsgenootschap, kerkelijke of burgerlijke gemeente het eigendom heeft, maar een privaatrechtelijke partij. Sommige particuliere begraafplaatsen zijn in handen van families en liggen vaak ook op eigen erf. Een aantal wordt beheerd door bedrijven of stichtingen. Een van de bekendste particuliere begraafplaatsen is wellicht Driehuis-Westerveld dat in handen is van De Facultatieve. De laatste jaren zijn veel natuurbegraafplaatsen aangelegd die vaak ook een stichtingsvorm kennen en derhalve onder de particuliere begraafplaatsen gerekend kunnen worden. Per provincie zijn de aantallen als volgt: 

Groningen 17
Fryslân 31
Drenthe 11
Overijssel 36
Flevoland
Gelderland 60
Utrecht 23
Noord-Holland 12
Zuid-Holland 23
Zeeland 2
Noord-Brabant 38
Limburg 17
  270

De provincie die qua aantal de meeste particuliere begraafplaatsen heeft, is Gelderland, gevolgd door Noord-Brabant. Daar is de groei in de afgelopen jaren groot geweest door de toename van natuurbegraafplaatsen. Naar verhouding kent Utrecht op het totaal de meeste particuliere begraafplaatsen. Daar is ruim 11% van alle begraafplaatsen in particuliere handen. Flevoland kent (nog) geen particuliere begraafplaatsen. 

Gesloten begraafplaatsen

Van maar liefst 565 begraafplaatsen is bekend dat ze gesloten zijn. Sommige formeel, andere niet. Daarnaast is er nog wel een aantal begraafplaatsen waar geen uitgifte van nieuwe graven meer plaatsvindt, maar alleen nog bijzettingen in bestaande graven. Van de 565 gesloten begraafplaatsen (voor zover bekend) liggen de meeste in de provincie Groningen. Daarmee zijn naar verhouding in deze provincie ook de meeste gesloten begraafplaatsen te vinden, ruim 28% (op het totaal aantal begraafplaats minus de geruimd). Ook in Gelderland zijn veel gesloten begraafplaatsen te vinden maar die maken maar 12% uit van het totaal. Veel van de gesloten begraafplaatsen liggen rondom kerken, mede daarom is het niet verwonderlijk dat de meeste gesloten begraafplaatsen een bijzondere signatuur hebben.

Groningen 105
Fryslân 37
Drenthe 17
Overijssel 47
Flevoland
Gelderland 70
Utrecht 30
Noord-Holland 39
Zuid-Holland 62
Zeeland 34
Noord-Brabant 60
Limburg 64
  565

 

Begraafplaatsen per inwoner

Nederland kende op 1 januari 2017 17.081.507 inwoners. Gekeken naar de 380 gemeenten die Nederland per 1 januari 2018 kent heeft gemeente De Marne (Groningen) de meeste begraafplaatsen per inwoner. Er is in die gemeente maar liefst één begraafplaats op elke 265 inwoners. In de gemeente Lelystad moeten de 76.937 inwoners het met slechts één begraafplaats doen. Daar zit weliswaar een crematorium bij, maar toch! Het gemiddelde ligt overigens voor heel Nederland op 3.828 inwoners per begraafplaats. Dat was in 2016 nog 3.833 inwoners per begraafplaats.

Voor de meeste provincies ligt dat aantal onder het gemiddelde, zoals in Groningen, Fryslân (laagst met 1.315 inwoners per begraafplaats), Drenthe, Overijssel, Gelderland, Zeeland en Limburg. Het cijfer voor Noord-Brabant ligt net iets lager dan het gemiddelde maar voor Utrecht, Noord-Holland en Zuid-Holland ligt dat er fors boven. Uitschieter is Flevoland met 19.420 inwoners per begraafplaats. De dichtst bevolkte provincies kennen dus ook het minst aantal begraafplaatsen voor hun inwoners. Het aantal crematoria is in die provincies dan ook weer hoger.

Gemeente met meeste begraafplaatsen (top 10)

De afgelopen jaren is het aantal begraafplaatsen in sommige gemeenten fors toegenomen. Niet door nieuwe begraafplaatsen maar vooral door fusies van gemeenten. In het verleden waren enkele Groninger gemeenten steevast hoog in de top-10 te vinden, maar deze zijn verdrongen door enkele Friese gemeenten. Sinds de totstandkoming van de gemeente Súdwest-Fryslân in 2011 telde deze 84 begraafplaatsen en stond daarmee sterk op de eerste plaats. Door een herindeling in 2018 zijn daar nog eens zestien begraafplaatsen bijgekomen waardoor Súdwest-Fryslân nu maar liefst 100 begraafplaatsen telt. De gemeente De Fryske Marren die op de tweede plaats staat, telt net iets meer dan de helft daarvan, 54. Op de derde plaats vinden we weer een Friese gemeente, nu Leeuwarden. Door allerlei herindelingen en fusies telt Leeuwarden nu 51 begraafplaatsen terwijl de gemeente in het verleden nauwelijks 20 begraafplaatsen telde. Op de vierde plaats vinden we de Zeeuwse gemeente Schouwen-Duiveland met 42 begraafplaatsen. Op nummer 5 weer een nieuwkomer, de in 2018 geformeerde Friese gemeente Waadhoeke, gelijk goed voor 40 begraafplaatsen. Op plaats 6 staan twee gemeenten waaronder een Brabantse gemeente die door fusies ook gegroeid is in het aantal begraafplaatsen: Oss. Net als de Groningse gemeente De Marne goed voor 38 begraafplaatsen. Op 7 weer een Friese gemeente, dit keer Heerenveen met 35 begraafplaatsen. Op de 8ste plaats met elk 34 begraafplaatsen vinden we drie gemeenten. Onder deze gemeenten bevindt zich wederom een nieuwkomer, de in 2018 geformeerde gemeente Midden-Groningen. De andere gemeenten zijn het Friese Dongeradeel en Delfzij in de provincie Groningen. Op 9 vinden we de Zuid-Hollandse gemeente Goeree-Overflakkee en het Overijsselse Steenwijkerland met 32 begraafplaatsen. Op de 10de plaats staan twee gemeenten met ieder 31 begraafplaatsen, het Zeeuwse Veere en het Drentse Emmen. In de top 10 staan zodoende 15 gemeenten met samen bijna 625 begraafplaatsen. 

Oppervlak aan begraafplaatsen

Met nu bijna 4.200 bezochte begraafplaatsen is ook gestart met het vastleggen van het oppervlak per begraafplaats. De aantallen vierkante meters per provincie geven alvast een aardige inkijk in welk volume de begraafplaatsen per provincie innemen. Momenteel blijkt dat 0,11% van het Nederlandse grondoppervlak gebruikt wordt als begraafplaats, oftewel ruim 3.800 hectare. In onderstaand diagram is de verdeling van het oppervlak naar provincie zichtbaar gemaakt. Daar komt uit naar voren dat Gelderland momenteel op het totaal het grootste oppervlak aan begraafplaatsen kent met ruim 16%. Flevoland heeft het geringste aandeel. Wanneer de resterende 200 begraafplaatsen bezocht zijn, ontstaat een nog beter beeld. (2018)

Oppervlakte per provincie 2018.

 

Beschermde begraafplaatsen

Inmiddels is het ook het aantal beschermde begraafplaatsen in kaart gebracht. In totaal zijn er 552 begraafplaatsen of onderdelen op die begraafplaatsen van rijkswege beschermd. Dat kan variëren van een complete begraafplaatsn vanwege de aanleg tot een enkele zerk vanwege de ouderdom ervan. Dankzij wikipedia zijn inmiddels ook de van gemeentewege beschermde begraafplaatsen in beeld gebracht. Dat zijn er momenteel 466. Vaak is een gehele begraafplaats beschermd vanwege de historische betekenis ervan voor de plaats of de gemeente. Dit betekent niet dat er in Nederland 1.018 begraafplaatsen bescherming genieten. In veel gevallen is namelijk de gemeentelijke bescherming een aanvulling op een aanwijzing van een onderdeel als rijksmonument. Dat laatste is het geval bij 33 begraafplaatsen. In totaal zijn dus 985 begraafplaatsen in Nederland op enigerlei wijze beschermd wat neerkomt op 22%.

Voor meer statistieken per provincie klik hier.

 


© 2019 Stichting Dodenakkers.nl | Alle rechten voorbehouden.Website ontwikkeld door Webcase.