Termen en Begrippen

Glossaries

Term Main definition
Gietijzer

Een harde, brosse legering van ijzer, koolstof, mangaan en silicium. Gietijzer wordt geproduceerd door ruw ijzer samen met cokes en kalk in een hoogoven te smelten. Hierna wordt het metaal in speciale vormen gegoten waarin het afkoelt en verhardt.

Gisant

Een liggend beeld op een graftombe. Afkomstig van het Franse werkwoord gésir = hulpeloos of dood teneerliggen.

Grafheuvel

Ook tumulus (meervoud Tumuli); is een door de mens opgeworpen heuvel over een (crematie-)graf of ruimte om doden een laatste rustplaats te geven. Deze grafheuvels werden opgeworpen in de Late steentijd tot en met de IJzertijd en zijn in sommige gevallen gedurende lange tijd gebruikt om doden te begraven.

Synonyms - Tumulus, tumuli
Grafkapel of grafkerk

Kapel, kerk opgericht bij of (meestal) op het graf van een vereerde persoon. In Nederland vinden we kleine grafkapellen op kelders van bijvoorbeeld adellijke families.

Grafkelder

Gewoonlijk een gemetseld graf afgedekt met een zerk. Toegankelijk via de zerk of bij grotere kelders via een trap aan de voorzijde. Vandaag de dag ook wel van gewapend beton.

Grafstede

Synoniem voor graf. Verouderde term komt zowel op grote zerken op zandgraven voor als op mausolea. Met name gehanteerd door rijkere families.

Graftombe

Praalgraf in de vorm van een sarcofaag. In kerken toegepast als afdekking van een grafkelder.

Synonyms - Praalgraf
Graftrommel

Een graftrommel heeft een voornamelijk ovaal- of ronde vorm en wordt aan de voorzijde afgesloten door glas. Meestal zijn de trommels gemaakt van zink of blik, maar ook andere metalen en materialen komen voor. In de trommels is in de meeste gevallen een krans met kunstbloemen en –bladen geplaatst.

Synonyms - kransdoos, kranstrommel, grafdoos
Grafzerk

Liggende (natuur-)steen ter afdekking van een graf. De steen kan variëren in grootte en versiering. Doorgaans worden naam en geboorte- en sterfdatum vermeld. Oudere zerken bevatten meestal een grafschrift langs de rand.

Synonyms - Zerk
Graniet

Korrelig oergesteente, hoofdzakelijk samengesteld uit kaliveldspaat, kwarts en glimmer. Zeer duurzaam en goed te polijsten. Deze steen vindt al zeer lang zijn toepassing in grafmonumenten maar in de 20ste eeuw vaker toegepast en dan opvallend door hoge graad van polijstwerk.

Granito

Een glad geschuurde steen van aan elkaar gekitte korrels van marmergranietzandsteen of kwartskorrels. Granito is vooral bekend door het gebruik in aanrechtbladen en wordt bij vloeren vaak terrazzo genoemd. Het gebruik als grafmonument komt beperkt voor.

Synonyms - terrazo
Griffioen

Decoratie in de vorm van een oosters fabeldier met de romp van een leeuw en de kop en vleugels van een adelaar.

Hardsteen

Een harde kalksteensoort uit België die door koolstof blauwgrijs is gekleurd; staat onder veel namen bekend, zoals arduin, blauwsteen, Belgisch graniet, stinksteen en stoepsteen.

Synonyms - Arduin, blauwsteen, Belgisch graniet, stinksteen, stoepsteen
Haut-reliëf

Reliëf waarbij het beeldhouwwerk of de figuren met de helft of meer van de dikte of diepte uit het vlak naar voren treden. Vergelijk bas-reliëf.

Hunebed

Hunebed D18 in RoldeEen uit grote zwerfkeien opgebouwde grafkamer, van oorsprong overdekt met aarde, afkomstig uit de Trechterbekercultuur. De Trechterbekercultuur beslaat een periode in het neolithicum (niewe steentijd) in Noord-Europa tussen circa 4350 tot 2700 voor Christus. De in Nederland aangetroffen hunebedden zijn voornamelijk gebouwd tussen 3400 en 3050 voor Christus.

De stenen die gebruikt werden voor het bouwen van de graven, waren afkomstig uit Scandinavië en hier in de IJstijd afgezet door het landijs. Door grote stenen rechtop te plaatsen en deze af te dekken met platte stenen ontstond een lange grafkamer waarin overledenen neergelegd werden. Het kwam ook voor dat afzonderlijke resten van elders begraven personen in de grafkamer geplaatst werden. Dit moet onderdeel zijn geweest van een grafritueel.


In Nederland resteren nog 53 hunebedden waarvan 52 in Drenthe en 1 in Groningen. Met name in de vroege twintigste eeuw is veel onderzoek gedaan naar de resten die aangetroffen in de grafkamers. Lichamen waren vaak volkomen vergaan, maar door de bijgiften kon veel afgeleid worden over het volk dat deze hunebedden bouwde. Veel hunebedden zijn in die tijd ook gerestaureerd en een enkele is weer in originele staat teruggebracht met aarden heuvel en al. De hunebedden zijn alle beschermd als archeologische monument.


© 2022 Stichting Dodenakkers.nl | Alle rechten voorbehouden.Website ontwikkeld door Webcase.